Stok değerleme yöntemi seçimi vergi matrahını ve net kârı doğrudan etkiler. Türkiye’de VUK 274 kapsamında 3 yöntem var: FIFO, Ağırlıklı Ortalama (AOM), Hareketli Ortalama. LIFO uygulanamaz. Bu rehber hangi yöntemin sektörünüze uygun olduğunu açıklar.
1. Hızlı Karşılaştırma
| FIFO | Ağırlıklı Ortalama (AOM) | |
|---|---|---|
| Mantık | İlk giren ilk çıkar | Tüm alımların ortalaması |
| Enflasyon ortamında SMM | Düşük (eski ucuz fiyat) | Orta |
| Brüt Kâr | Yüksek (kâr abartılır) | Orta |
| Vergi Yükü | Yüksek | Orta |
| Hesap Karmaşıklığı | Yüksek (her parti ayrı) | Kolay |
| Tipik Sektör | Gıda, ilaç, mevsimsel ürün | Elektronik, yedek parça, beyaz eşya |
2. Sayısal Örnek
Ocak ayında 100 adet × 10 ₺ + Şubat’ta 100 adet × 12 ₺ aldık. Mart ayında 150 adet sattık (her biri 20 ₺’den).
FIFO ile
- SMM = 100 (×10) + 50 (×12) = 1.600 ₺
- Satış geliri = 150 × 20 = 3.000 ₺
- Brüt Kâr = 3.000 − 1.600 = 1.400 ₺
- Kalan stok = 50 × 12 = 600 ₺
Ağırlıklı Ortalama ile
- Ortalama maliyet = (100 × 10 + 100 × 12) / 200 = 11 ₺
- SMM = 150 × 11 = 1.650 ₺
- Brüt Kâr = 3.000 − 1.650 = 1.350 ₺
- Kalan stok = 50 × 11 = 550 ₺
Enflasyon ortamında FIFO daha yüksek kâr gösterir ama bu “hayalet kâr” (enflasyon zammı, gerçek kazanç değil). AOM daha gerçekçi görünüm verir.
3. Hangi Sektör Hangi Yöntem?
FIFO Tercih Edilen Sektörler
- Gıda: Son kullanma tarihi takibi şart, fiziki olarak FIFO çıkışı var
- İlaç: Lot bazlı izlenebilirlik şart
- Mevsimsel ürün: Sezon dışı eski stok değer kaybeder
AOM Tercih Edilen Sektörler
- Elektronik: Aynı ürün farklı zamanlarda farklı fiyatla geliyor
- Yedek parça: Binlerce SKU, fiziki ayrım pratik değil
- Kimyasal ürünler: Karıştırıldığında tek parti
4. Yöntem Değiştirebilir Miyim?
Evet ama yılda bir kez ve önceden mali müşavirinizle koordine ederek. Yöntem değişikliği yıl içinde yapılamaz — eski yıl FIFO, yeni yıl AOM gibi.
5. Pratik Tavsiye
Çoğu KOBİ için AOM hem hesap kolaylığı hem vergi optimizasyonu açısından daha uygun. Ancak gıda/ilaç sektöründe FIFO zorunluluk (fiziki + yasal).
OvoCRM’de her ürün için yöntem ayrı seçilebilir. Bir ürün FIFO, başkası AOM tutulabilir. Mali müşavirinize uygun rapor otomatik üretilir.
Detay: Stok Yönetimi Tam Rehberi.